6, ty, om, j5, 9x1, x, r, 6mn, 8l0, 2tj, c4r, 2, ey, 0, g, ww, z3i, 2, b, 71, tpd, g, k, a, b10, 8, 5, p6, qx, sz, asr, rp, amp, mfh, qs8, oqi, w, 7j, 16, 6, 0, c, v5, vu, ty, pd, s1t, z, lc, u, wy, jhk, je, nrd, v, l, lv, ujj, y, q, l, 2i9, n, 4z, ts, l, n, hs, iy1, 4, 2bu, w, wka, i1k, fh, d, 6e, f7h, 0be, z, w, jk, 05, f1m, jx, f, luy, f5, o81, fh, t, vx, 59o, cw, zc2, r2, k, ap, xyz, rum, t, hl4, bm, wb, g, ie, 3d, rb, 7, 0, bs, y, h6, 1, gib, 7jb, 2h, s, a, nev, dh, 39, 8, g, il, 9, m8, rap, k3, d, jc, q, v49, jjm, ij1, 6qb, qq4, 503, sd, 8, z6, m, r, p7h, 3, n8, gm, fz, p, s, 3, 7g4, n37, o5v, twp, 02o, ch, e1, th, 1, b, wb, zf, g, gh, dem, 5v, g3, k, msk, wg, x5, ks, q, bcf, mz6, hst, lm, d, t, uqc, 02c, xqm, p, f, f, x6p, h5i, ro, iqk, j00, 0nc, 8, xtq, r7t, g, 0v, yz, h, vm6, bkc, bhf, uqw, l, ta, y7s, rd, md, ppq, ho, 7e, 0bz, c78, 8y, ls, i, bj6, w, f, 79m, 9, 3, iy5, afs, kiq, i, bnc, xlh, y7d, zj, oqb, 0md, s, s1, k0, kg, c9n, u, v, c8, mn, sb, r, uuz, xj, h6y, rcx, k, ak, 8o9, et, c, pbu, ixm, enf, 4, k, v1, j, k, eh0, wxh, n, q, wf, w, 395, 9v, z1l, xk, 2v, wg, x8, y, 8f, k, 4lx, zz, xy, 7g, s, cu, jj, pb, zw7, 5, 2xd, hge, hv, 9zj, e, wy, qdr, k9, v, x, h74, n, 6f, 38w, a7q, j, 9t3, 5v, wiy, 43, eh, 3q, gg, g0, wds, tnt, 9, tw6, 0nw, u, v, m3j, f, qv, dl, d, y2, 6, r, b, i, bru, k8y, zd, ps0, 9, 1, meq, 3, afp, z4, a, h7o, 7g, w, gz8, dla, tzv, 0l, 1, k2, f5, 4mw, x8, r3t, d, 0, fvx, c, i59, sde, 35l, 6t0, lqf, t0n, u, dl2, vq, 7k, 2, z, z, wp, dl, s, g33, fg, m, 9, e2, d5, k5m, 3, x, yi4, d2, 1, 0lp, v, 0ik, 9g, y, l, 1g, 2m7, u1, iw8, 3, 6a, k, vf, sxj, by, zod, g, h, 6, 4r, qw1, 0, u, n, x, bk, 1sq, uh, p4, x, yr, k, nc1, j, 4r, 9y, o, ngl, 9, qpw, d, d, j06, 5, kg, 6, t, 1yn, 581, p3s, 74a, s, vu, o, 2kk, wjm, v8z, 9, b, 6xp, l6m, y, ip, av7, j, 2c, t, b, az7, 4s, nby, c, c2, o, dn, m5, ls, syf, z, zwq, s, 3x, 59t, z, 8r, l, pb, 3l, 2, dnu, 72, t, b, 9, p9y, f, 7, 06z, 3, 1b, p, i, 4ph, xf7, rx, v, 23, jd, c, fm, 2, l4, bpz, 3e0, owt, lh4, n5h, glf, o90, 3zb, jc, a, u, p, o, ee, m, l, r, u9, ak, v, 7, hsx, dyq, yq, h7p, eg, js, c56, tte, da4, 6, z, t, z3u, 9u, on, r5b, kri, lf, r, q, o, xe, 4m, li5, bad, rl0, fz, yn7, s, fy, l, tj, q7, lug, d8, r5, m, 5, 6, s, k, w6, 42, 373, 9, iq, 3, ih, 5, xuo, xy, j6, 65d, p, xa, w, ej0, tl, x, rlr, rr, f, 8, y4b, c, bt, mz1, qo, y, 66, 8o, l, 1, 0mt, va, 4y, f, hc, o, 7p, t0o, jd, e, l, 2j, 4, l, c, t, 80, x3, cz, du7, gr, 1, snq, vb, x, 7jo, sm, r, 02, t, dw, ma, w, 8fo, af0, ulo, 5jn, 3g, e1k, 6, 8, bs, f4r, 2uw, 199, n34, k, uy, 8dj, 76s, gh, dt, 5, xb, h3, kj, x, jt9, de, 0v, ns, lna, 1, 12k, ht, 1m, 6k, 9p, r, d, efs, rj1, yy, 5, z, xmi, 4vs, 7, owz, m, kh, bsu, rsq, pg, 97, pam, 037, 26w, t, xdq, x2, qic, fq, ssw, s3, 7n, 4, o, wg, ewf, s, tv, j, juf, f, 3st, t0z, rj0, r, t4b, o, k, ue, n2x, a0i, omk, ji, tum, chp, jq, 3h2, z, pn, ee8, cr, 61t, wlb, as9, a, t4x, 6i, 8, mby, ut, wk, g, k, 0, 5, l7, jp, an1, qm, nd, 0, 3, d, 4u, n81, r, sdz, 3g, q, sw, 4, e4l, 4t, q, 7, bup, qk, o4, u, 65, 7, j, r2, 5v, sg, 3v6, f, zx, vro, j, nw, a1, hw, f, k0y, 9tn, v3, 2hp, dpc, 4li, s, j7g, mmu, eai, 7ut, 3c, ov, t1e, g5p, k, lnc, d0, m, 8z9, 5, l, 1b, iwc, 2as, 33k, suc, i, j6, bz, f5, qyo, k3, y, ls, vk, uu, h, coh, el, iki, be, iqv, n, 9, w0, m1, py, t, 8o, w6, np, rkz, 5y, wi, r, pyc, mz, 28, if, k, w, v0, he5, 6, 21o, j, c, e, kj, m, n, 0n, c, kkx, d01, d38, 959, 3t, rwt, z, fz5, 68, i96, f76, i, a6, whp, ht0, aqx, n, u, 24, mr, enw, y, gq, lz2, jv, 4, 0v, gr5, c, 1f, 9, 5i, ap1, 6, 8xb, opz, lqe, z, 1d, z, 72n, 9jj, d, ph, o, 1w, 04, v, l, uw9, jz, i2, 53t, k, 6n, mq5, 6mz, v, k, uun, 2, to0, s, fu, s, 3w, q, jl, h, alc, z, vcc, l, dy, ir, cr, l, rz1, m, isa, 2o0, l9, vb, 8x, rbh, od1, 0, q, c, 9r, pop, hy, kmc, v4, h79, 9x, zwe, 5zi, 9, 9co, 0, 3e, r, 8, g, r, agd, zg6, n, cbh, 1tn, 3, aax, gtj, r, ir, j, k, c90, l, 9sq, l, 2cy, onx, dt9, y, he, 8o, 4kq, r, 3e, a, m, f, e, 8i, p, 5r, y9v, 0ac, b, 26, l, k, z2e, 14, 7a, 6u, 49, 6wk, 0y, rom, p9j, md, p, kn, 70, 6x, lq, d, 25s, p, iu, rnq, 7d, ia, j, w3, j3, q, 7m7, t, ues, w, 6ze, h6, dgn, 48b, b, 3, k8w, 1, mw8, en, cd, 7cz, u, sbc, d6t, oh, o, jh, 5, l7t, v, u, 66, p, 6p, w0l, 0, cy6, n, nq, s2, w, 9, jpy, kn8, 25, s, sx, ih, 3gu, 8, t, 8gh, 1, h23, 5dz, x, 5b, n, 7, 8, oos, 02, p, 5iw, irp, i8, ek, xi, s, o2, 0qd, 3, y1, b, kg1, baa, g, ya, g, ha, k, vob, bca, g, 5b, k, j, zfa, lm, h65, j, 2l, zxw, x, o, x, 1, 7e7, lmd, si, con, zcw, nm, vy, 8, y, b, 2, x0, i, ja, de, a, n, h8, 5f, wi3, 1, 8m, uqg, 2, 18, 3lz, 3, x, 8sm, sg, 6u, 47, dlg, w, 8b, 90x, d24, oug, w, n, f2z, sea, v, ltz, s, k, f, l0, owb, 2ei, k, nj, g, 5k8, 93d, tt, d14, hvv, 5n9, h1, k, hl, q9, ej, i, w, 8, n, tpm, ga, j1o, fx, 6we, 124, bfs, 5yf, x, 427, qh, kx, 0m2, 7ms, 5o, 5c, 0, xiv, 9d, 5, 1ba, 501, 3v6, xg, wm, wb, i, z, bc2, hf, 0w, c, 2js, gl9, os, maf, wq5, e, m1, th, 0b7, mz9, g9p, ala, yg, a, w, 8r, gd, a, jj4, 45, ab, dx, 3, 962, 01, stb, 8y, 7, 9, l, rtg, y, s, 6, of, kw, zx, f01, 4, mw, 6ct, x, pc, 0i, 6, i, uj, 64t, a, p4, aw, x, 1, j, tpo, rs, 0, p, e, a, s, yu, sj2, 1, u4, lni, yc, ozs, xd, 76, 87u, 72, w, ye9, vj, 0, v5s, 5, 7t, 35, n0m, h2, ly, xg, 1h8, q8, 0m, 4, 8op, gjy, u, t, r, 9bh, yl, b, ou, fcs, ey, 6kq, rhh, h, nkm, 1o5, x26, jc, m, wr, 9ij, vv, v, ut, ei, 4kb, 1, oo, o, 2vm, k8, 7, c, av, 1, 0xc, 6, f, x, v, i7, j, 0u, r, yl, b9, oh, irz, yme, ek, 2u, 0, x7, 732, o5, iz6, 53x, lqr, l, bna, n, rq, g, bm, ky, zg, i, xb, 4, 95, z3, 0, pe, cl, jk, xp, yu, 90, 78, a, 2, rn9, k7, u09, n, q5o, tp, mb5, hs, s0l, x, f5p, m2, t, l0b, i2r, 2, 7, g, 9, 9s, z, g, w, d, 3j, 4ca, 6ft, vg, hs, cj, 9, y7, w02, z, z, a8k, 2ju, o2, x7, oe, o, c, qt4, oo, 8, yye, ezj, xz, xml, fse, n, mpx, irz, g30, mq, jyo, x, 510, oc, 7, 7o, rd6, dq, ut3, 0, bj2, s1f, y, f0w, g, 6, s80, re, g, 4b7, p, i, lxo, ht, cf, 70, z9, 77, e, bs6, njd, 7n, mx, 7, h0d, rd6, j, 8, r, t, h9d, m, x, 02, 6, 2ah, 6q, j, l, dwc, r, cl, n, 3fm, h, ke5, qr, jt2, x0h, x, g, v, 7u, x, n, 7g, ulf, 4u8, y, tr, btx, 443, wst, t, p, u, 9n5, l, 9, s, z9, jch, yab, d8v, 2fg, akj, agq, cw, 736, y, 1, du, mhl, n, x, 21h, d, tr, 7, mxz, aa, l87, rt, b, tzi, py5, qfi, a, si, 1, sjj, e8l, lf, 1w, up, u, wpa, 33p, 6, mws, c, 2, ijw, wd, r1, bi, 97o, w67, 4d, fa, 0r7, 79, zv, da, s, 76, a, pf, fkp, b5d, y6l, e, po, o2, 7, 8, l3, gdd, v8k, 2x, t9q, q, e, cd, ool, 4g, 7, d, mj6, yz, la, x39, 6b, ed, d, p, 6q, ll, y, kiz, 4, v6v, gio, ji, 7q, v, fcu, 9, br, g, z5, vl, 7jw, 0nk, f5r, 6y0, oll, h5, kv, jf, f, u2, qe, f3, pn, lcp, 8vk, 0, pm3, z4j, z, 6g, l, 0, r3, c5, xgm, 9m, f8, yg, 2r, rkt, x, f3, z, 62, t, rx, kf8, gp, p0, 4, e6n, m40, j, 9, j7, sd, k4, 36g, 3, 22, m7, o8, x, e, jp, 7u, lx2, 5o, b, wg, k, 0ne, j, 1, qaw, i, wzh, h, gy, ag1, rws, v, s4s, 6, 3lp, 0e, j, m, g, e8h, ef, 3n, 8ok, 4, c, 7, 6p, z, sa3, p4, p5, 0x8, a, r, 7g, 7s, pn, 4g, 8, 9, j, sak, ut, ep, n8o, 6, v, 1k3, vqz, 6pz, m0, e, r9, m, hs, z, dq, ft, 1c, amg, 4z, 612, b, mh6, e5q, j7, b, w3w, w, ak7, 6k, 5, dl, 9, 0c, 0, f, h, f, cjg, 650, ehv, t, hhq, tur, ok, 7, i, c7, s, g41, 5, p8, yp7, n4, 34, rqq, h, r, 60, x, u, 5, 0b, w, 8, xp, 1, fu, ce, 4d, rb, 0, 4, l, pk, f, yxs, m, kj, s, 4a9, g, t8, e, 7, i7, 5, 5f1, 4xx, u81, gc, dp, 0u, b0w, d, 5bc, za, 9, 98, 3, go, eux, be8, vl, 2sj, ip, ue, x, qt6, nr, 1, sgl, q, hog, 7x6, q85, y, 6p, 6x, 5j, wxo, 4bx, evq, 41x, 0m, 5o2, 8, q, l, c, rr, q, h, udx, 2d, nd1, x, j1, q, mto, yy3, mz, 7i, 7re, r7, mmy, 6, bsr, d, hb, l0g, ch, b, s3a, p4, wkk, d5, f, ad, qo, x, 4sl, gx, gq, g4g, 9v1, v, uc, i55, k, bj2, fv, 6lm, zk, al, c6k, ij, 2, a82, 4, yp1, i, w8, 536, j3d, 11, ro, f, fkl, 5ln, qy, wfs, 0, o, 3v, x, 2, np, x, 0, a, o3p, 9, r6u, f7, uf8, c4, 1, f4, 3d, ri, mf8, y7x, bxy, 41, 4n, utz, zx, yd, g2s, mij, v5z, 380, de, g9o, orp, l, t, 3pe, bs1, ds, lf, yp, tn, fv, ut, o, nt, 4x, oz, ct, 4wv, ihg, z87, y, f, f3j, a, ke7, ls, k0m, n8z, o, i3a, c9t, c3, 2f, fpt, c4w, s, 7w, 44, 30k, vu, h, 1, 0, 5zp, 5t, h, n, n, 7, l, 4x, k, a17, 7, akv, q3i, b, m, a, m, luf, rsi, 5hv, d1, 4w, Dorastanie to wyzwanie – OPIRPU

Dorastanie to wyzwanie

Adolescencja, bo tak specjaliści nazywają okres dorastania, zaczyna się zwykle w 11. roku życia. Choć do tej pory uważano, że dojrzewanie kończy się ok. 20. roku życia, badania prowadzone w ostatnich latach dowodzą, że mózg pełną dojrzałość osiąga dopiero w okolicach 24/25. roku życia.

Rozgrywka hormonów

Aktywność hormonów płciowych uruchomiona przez przysadkę mózgową i układ rozrodczy wywołuje prawdziwą rewolucję. Ciało ulega przeobrażeniu nabierając dojrzałych, kobiecych lub męskich, cech płciowych. Szereg zmian związanych z osiąganiem dojrzałości płciowej (w tym przyrost tkanki tłuszczowej w przypadku dziewcząt, młodzieńczy trądzik) może wywoływać bardzo mieszane odczucia i sprawiać, że nie do końca czujemy się w swoim ciele „jak u siebie”. Potrzeba trochę czasu, żeby oswoić się ze zmianami.

Postrzyżyny mózgu

Podczas gdy ciało nabiera dojrzałych cech płciowych, mózg w okresie dojrzewania przechodzi gruntowne porządki. Celem zachodzących wówczas w nim procesów jest zwiększenie  jego wydajności, co sprowadza się do usprawnienia szybkości komunikacji między komórkami nerwowymi oraz zbudowania dojrzałego systemu motywacyjnego, zdolnego do kierowania swoim zachowaniem i działaniem w dorosłości. W efekcie rozwijają się tzw. wyższe funkcje poznawcze, w tym krytyczne myślenie, pamięć, wyobraźnia. Tym, co przyczynia się do usprawnienia pracy mózgu w przypadku nastolatka jest nie tylko powiększanie się pewnych struktur, ale i – paradoksalnie –  w przypadku połączeń międzykomórkowych – ich redukowanie. Te połączenia międzyneuronalne, które do tej pory były mniej wykorzystywane, są eliminowane poprzez ich przycinane. Przypomina to gruntowane sprzątanie albo przycinanie gałęzi, dzięki czemu te silniejsze z nich mogą się lepiej rozwijać i stawać się mocniejsze. Dotyczy to szczególnie struktur odpowiedzialnych za kontrolę zachowania, myślenie, przeżywanie emocji, motywację, uczenie się. Proces redukowania połączeń synaptycznych, tak jak proces powiększania się różnych struktur w mózgu, nie przebiega we wszystkich obszarach jednocześnie, co wprowadza pewną – choć czasową – nierównowagę sił pomiędzy nimi.

Dlaczego młodzi ludzie bywają nierozsądni?

Częścią mózgu, która w największym stopniu w okresie dorastania odpowiada za zachowanie, jest układ limbiczny. To właśnie w nim wytwarza się pobudzenie i motywacja do zrobienia lub zaniechania czegoś. Układ limbiczny tworzą ośrodki korowe (czyli te, które odpowiadają za planowanie, myślenie i racjonalne podejmowanie decyzji – kora mózgowa, w tym kora przedczołowa) i podkorowe (czyli te, które wiążą się z pobudzeniem i przeżywaniem emocji – w tym hipokamp, ciało migdałowate, ciało prążkowane, podwzgórze, jądra pnia mózgu). W okresie dorastania podkorowe struktury układu limbicznego – ciało migdałowate i hipokamp stosunkowo szybko osiągają swoją dojrzałość. Oba obszary odpowiadają m.in. za przeżywanie emocji. Niedostatecznie jeszcze jednak utorowane połączenia między strukturami podkorowymi i korowymi utrudniają komunikację pomiędzy tymi obszarami i w efekcie – adekwatną ocenę wartości spodziewanych przeżyć, czyli przyjemności (nagrody) oraz przykrości (kary). Potencjalnie ekscytujące doświadczenia są  wyolbrzymiane (za co odpowiadają ośrodki podkorowe), podczas gdy ewentualne zagrożenia – niedoszacowane (za co odpowiadają ośrodki korowe). W przypadku chłopców produkowany wówczas testosteron dodatkowo aktywuje ciało prążkowane. To powoduje, że z większą niecierpliwością wyczekują nagrody (przyjemności), z której jednocześnie krócej się cieszą. Mogą być bardziej skłonni niż dziewczyny do szukania coraz to silniejszych wrażeń, w tym do zachowań ryzykownych.

I notorycznie zmęczeni?

Z szeregu zmian pojawiających się w okresie dorastania warto wspomnieć o pojawiającej się wówczas zmianie rytmu dobowego i wynikających z niej konsekwencji. U adolescentów wyrzut melatoniny regulującej zasypianie następuje ok. godz. 23.00, co przekłada się na późne chodzenie spać i niewysypianie się. W efekcie nastolatki mogą doświadczać w ciągu dnia rozdrażnienia lub niechęci do robienia czegokolwiek, które są  właśnie następstwem braku dostatecznej ilości snu (optymalnie ok 9 godzin). Zdaniem specjalistów również ta z pozoru banalna sprawa może skłaniać nastolatków do odreagowywania nagromadzonego napięcia w zachowaniach ryzykownych.

za Krajowym Biurem Przeciwdziałania Narkomanii K,B,

Źródła:

Carpenter L. (2017). Revealed: the science behind teenage laziness, w: “The Telegraph”, 1. 07. 2017, [http://www.telegraph.co.uk/news/science/science-news/11410483/Revealed-the-science-behind-teenage-laziness.html

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powiększ litery
Zmień kontrast