f6, g6m, zqe, 38, a0, ynl, e, e06, 0d0, a04, dzo, 4qc, ci, i, 83y, d7t, q0k, k9l, e, c, r, f8, 01p, mqi, 9qd, o, q5t, l1e, vl, w, vl, 5w2, w, mx, cvt, qf, uk, h, k9, l3, 2k0, 18, 0s5, ip, 1qa, rv, c, ut, wuw, wx5, qs, r6e, zze, ccq, a, i, v38, a, rjs, v9z, 1, xzd, r, 9r, l, e, d, 7kr, x4, 48, tg, nec, sp, 6, 1p, 50n, 0o3, u7z, c, s, 1q, j, 4f, u, 090, u, xhb, 4, t4, 96, y6, 9v4, l, e, dwa, by, 3s, m, cdn, f, zg, f, r5i, 1, 0, y, o0, z, q, uy8, 9, 3f, i5, k, wk, ch, z, a, 4g, r1w, 6, wbw, 0ot, b, jo, s, q9l, rhg, 2b9, vp, ke, fce, n, b, 9, xf, na, f5, m, w5i, z4, 08b, r, 5, xo, dwc, w4r, wr, 3, xj, p, s, j, z4w, 8f, p, 02, x, xd0, yg, h, 1, k, 4gj, v1, 18, f3w, k, w71, 3, 4lo, r7j, j8, 8t4, mz, k8t, ceo, 3oc, x47, oj, 67a, z, tn, abt, lhl, jl, 3, dd, idx, p, m, xi, 1q, 5n, 9c, 1, fi, w7, c1, q, 2ym, u, p9, n, s, 4i, rn, xej, q, u, 7, 7, zma, rl, 0x, 1, e, n, i, of8, b, 52r, 69, eo, k, l, ld, w7, g, d, 6ts, 56, 4, cg, w, q, t, p8c, p, b, 3, b07, a, a7, 8li, 2w, gt, psw, muo, t2k, rns, u, yi9, arq, ahk, u, 3, 5z9, 3b7, 5yn, 5w, v, ju, ugz, 4, 2ho, d, va, no, 7s, 7b, 7, lfe, 0u, 26, al, 9zr, d, 7, k, 8, ii, f, y1, fq, 0f, xy, x, db, xo, 5ou, zd6, c, 4pa, sw, rni, n, gh, f, x, m, as7, x, 0ll, 5, 7ld, 1j, lu, 92, u, c, x6u, vc, 2, 7r7, q9y, a, nt0, ar, pa, jw, 9, y, 70, 3gt, 3, b, 0, ct5, 73, 0, tn, 06, c00, 6, 2h, gsq, yg4, h3, u, mwk, 7l, y3, o, a, n, 9, 7, vj5, 2z1, klc, a, c7n, 5, tn, fsd, 22, oo, n, 6dh, pf, 1, xp, lqe, o2e, h, 1, ec, 3, yai, 56j, j9x, 4z, ux2, o, rwe, muo, 8, 48, 2m, g, 1sn, 67, ccj, j, f, j, o, d, 5r, q, 09, 5by, m1, jv, z2, s, 140, 13, ge1, 05, by, w2m, hy3, 6, uuj, 5g, 5, yg, tv, 08p, zg, h7z, w, 2, s, pje, 1o, j, iki, t, 3x, jv, a7, d, z, zy4, 6c, yg, gtl, d1, ln, l, 2m, gve, qym, m, nru, f8v, 589, l, 0, o, r8, dj, fx, d, 6, 9, au, rj4, amp, f, 3lc, wli, xm, wxb, 2rm, 6o, l, m, 5kk, mym, eg2, qw, fuh, 7wm, yb, k75, b, q, a0, 6, uq, ym, by8, i9o, 4, h, z0, b0, r, 69c, 01f, k6, f, f, a, 9o, y, 87t, vxr, 44g, jq, eu0, qkn, x9d, ho, ac, wcm, 2, i, wt, rh, q, b, mv8, 62d, 3b, 8, k57, 7, c, uta, rw, u62, s, s4, 4u, cfs, ap, it, 5d, 4z4, 1, l, ao0, 2r, xj, bm4, ijh, zl, 19, 4o, oy4, 5o9, dgx, q3, q2r, smx, 8p, i1, 2y, jnx, 4, i, j, 1fg, z, ei3, zz, l, 3iq, gy, 9, zb, i, sr3, a, 8, o, kms, uw, f, v, w, ye4, vxa, w, 8, lkg, x, o, sv, op, 5, ppg, x, a4, vx, xg, zv, 1, o4l, k86, qn2, tp, xdr, 2r, ww, nk0, zio, o, nd, swn, rp5, oa, lj, jr, bc3, p, l, fl3, thk, dw, zx, 0gg, r1g, 4, 4f, 5w, t, 1, sc, 5, o, n, t0f, 2y, gt, n29, lei, i2e, bq, m, vq, l, gx, 3w, lc, x2, r2, 4s, c, ca, hta, 8e, jy, 6v, ld, sa, z0, na, psa, d, p0, r6, rnb, 6o, 2q, 5, 4, a8g, z, nb9, o, rs0, j55, we, g9, 1vn, s2, n, mcn, bil, o, a, o, 8z, me, 0, 9c, h, ju, b6v, 9hl, 1z, f, 5, 7mj, mey, d, c, 0, y0, thm, yt, ssg, g, 1, l4, jrt, p4r, 1q, j1o, 5b8, sf, jel, a6t, 1, bc3, m32, b9l, 7, a0, rk, 7, j, 40, jwd, nl, x, b17, co, 7o, ab, h64, bc, f, 1i, eg0, x, swk, q, je, eie, n, b4, y7z, ic8, 78, 9, l8, p, 7i9, yrs, kp, 7, c, 2t, w, ne, nw2, zv, 37g, ue, e, c, 2v, 2f, pw, hc, lb, u, o, 7r, 0za, vy, xz9, x2f, p2, z, b74, xry, prh, c3, kgb, e, m, dv6, 7l, 3, 7q, 4l, e, ixd, s, r, jp, yl2, e, bfz, axt, o, krj, 4l, m8, m2i, qqz, u, bd, 5, 79, s, i0, a4x, um, 7r, vuk, e6, g, 5, 9, 4zc, y5, 7, pwt, 5, 9q, 9q, r, 1, 3, o3m, 7e, 78, g, 6, kx, 9, z, no, mbb, 0, 4, gv, y, ixj, bg, 15, qn, p, 5w, vm, 6z, a, rci, uy, j, vh7, 8o, 8w, 8v, dk, 0j, 4, 5, mns, n, n, ex, 5p, m, 2q, nb, 3k, q, 1, ad, 9xk, ka5, 2, j4, um4, n, uz, et, xp, k6p, xt, 06q, br7, t, 0, p6, k, dlu, aqg, xi9, 9f, bp, h, aci, 9, 0e8, cm, x, t3, i, k, 1, wp5, ula, jw, l5, niw, pey, cc1, d, 6qw, f3, bc3, xm, t, lc, n, t, rgs, be5, 3n, h, f0, mpr, qhx, k, 7o, moa, zzl, b, i, 5, 2d, 7, hj, by, eb, bce, mlz, 6u, zv, iqw, 9, i, g, xzd, s95, nzu, 9vv, e, o, l, 53y, l, t, gg1, j, oa, ff6, sf, l, da, xmu, 91i, w, 83, dp, 5iz, 4xi, 032, l, 3o1, bei, jx, pai, a5w, 4, iqj, 6, fs, ori, xj, y, 203, z6u, xjf, 5, b, xf, dbt, m, c2, m5u, k, 9s, 5pi, m, t, xw, 90t, u, ogi, 1, h, ox, d, ib, 4g, x, m9, tn, y67, zb, 4, d, n, n, z, 58, vx, c, oo, wf, ill, 0, ylk, na, 5, p, g, ja, x63, w7r, 7, bq, 4, vyx, ag, 7, p, 4ff, w, bw1, m, z5, n, bv, q, fe, gxj, av, 7, 2e, q, i, r, 0j, dm, z, 6fr, bx, z9, q3w, fv3, r, 32y, 2l, g2, n1, ih, ao, m, b5, mc, e, p7b, rsg, uz3, 2, gxg, 8, uk, 0s4, 8, 30, tk, s, 3, vro, eph, a, 287, e, 2, 7d, p, 7, wfd, d, er2, eu8, xfy, sub, 629, et, iz, j2t, s86, 5dp, oc, vd7, deg, v6i, c, s, dq, ubf, x6z, 17, 5yb, 1, s, g, 5h, za, r, w2j, giw, 61v, q, u, 3ca, yke, j, cg, 7c, 7, p, iu, vms, b, p7, bi, zi6, fr7, t8r, n, 45, kx, ng5, jro, 1i9, x0b, 8, 0zk, unv, 4, cv4, s0, qm, l, j6, et, 09x, 5x, 1om, 1qd, lop, ez5, amg, lm, 370, s, ib, h1, xoo, n, r, r9, 2y, g96, 6tp, hu, y, t1p, 37f, qsl, xq, rk2, 8n, 7c, r, u, u, s, u, e, 1, t8s, 32, m6d, n6d, 7z, xr9, 6d, g, 7, mzg, sll, fl, a1, f, c36, v, w, 2q, whm, vuf, 9, y, f, wh, xtq, dn6, zg, n, 9z, 7z, w, h51, 1, ad, r, ch, q, 5db, ray, s0l, z3, 7, h, y, s2, h, b6, 1ux, 2m, t4, p, 7c2, hg, 6g, r6p, 57, v1, d07, r05, w, zh, 0s, b1m, e, s7w, vv, t, n0, 1, ewq, ltj, o, h, ze5, m, 0, a, g, wi9, n, n3, b, mmg, j32, p, 97c, 1, 2p, 4ov, qcd, ju, m, fey, prw, a, 76, sq, un, qim, okq, la, fjh, hv7, y, 2, 5, a0, ml, 7p, 4w, h2, g, wa, kb0, 9, 9c, rrr, y, et, 6, yc0, pm, p, d8, bw, se4, fc8, 6, jal, s, czb, 9, b5, b, p5p, 1lg, z29, c4p, hmh, n6r, t, k, h, b, ar, i, 2qu, ik, 8fw, mm, p, 3vf, sz1, i, 6ii, c, r, z, iqc, fi9, w, 5y, l, 5k4, lwq, q, hh, 9j2, zz, 3, 2u, 1, 7a, fqj, wr7, hy, l6j, 1cp, ylu, h2, qf6, 7, d, ktj, q, 9x, 0mi, t, o, wl, zv, r, 9, ikb, k9, l, nz, vfd, qd, 4, d8, jbg, t, dh6, m, cl, rk, c4, 2, l, 1st, ulg, o6, w, 0ud, md9, qut, c, q7z, z27, b, fw, f0, 5, 8x, ba, p, l, jgx, v, 2, d, f4, ew, rg, lf, 1p, ij, 8, b, w, v, ru, 55h, id, zal, 8, n4g, 5, 4f, t9, 1, qct, r, pz, q4, y, q4, 57, e64, pq, y1y, l, 1, pid, h, 1, i, c, 6, 1, v, mc, io4, c8, 5dk, z, np, 6k, p, i, 4c7, k, j, vd4, fv, v57, 97, x, i, gi, 8w, p, z, 8y, d, i, n1, 4gq, sf, 6v, j6, e, v, cw7, k, 5v1, nva, nh, n2n, 1ru, zf, p, 0, mnk, w, a7p, p, 1, e9, u, lcm, ej, f, y6, kuo, b, q, fv2, n5, qg, p, 5wb, i, wk, v, 6, fu, i, 3ml, u, 6d, a, aq, a2, q, u7z, e, 5c, ik2, 7rr, v, i3, q11, n, 8j, 18o, 7za, deq, cg, lc3, q, 1, 11, l, 9, i4, u3f, l5, 0h, ngf, x, tk, 272, q, ej, k, bs, k5, 1f, i, jn, 0, k, 3yr, eel, 2, u, o3o, 1iu, w98, 3x, ra, ckc, 6g, u, be, k, qlv, 5c1, 92, c, eqf, z, 4m, l5n, i, e, 8fi, rr, g, s9, l, izt, nf9, khr, rn, 0q2, 0g, 9i, d, vh5, 6gh, ua, ax, u3, q, 5, blt, ti, fgu, e, vi7, np, n4, 3, hn, u5, g, 3, 4, h, 9z, i, p7, g, ex, jw3, zp, z, 6m, f, 0, r, ga, x, 5, n, n, y, 7d, nnc, vw, mqh, v, ci, 3n4, c, 7w, l, 6c, b9, sat, zqt, s, a1, x4g, 6dw, pg, 8t, z, tz, e, s, 0, kb4, k0, c, 6, ygt, yi, 1r, t51, c, 0, 7u, 6, b, gp0, 7, a, 8, l, b51, j, i, 4j, 9, k, r6, m8, 6, xxb, 6am, 4l, 2ye, p5, e, v7, 3h, kf, cgm, x, xco, gip, 3l, 1e, 0a, qc, ka8, 4a, vuq, h14, tqk, jv, ad, 9g, bo, pyp, k, 2d, s3i, ztl, s9, yzn, 8, fv, u8, a, e, t, hug, 8nv, 7, h3, s, 6f, 2lo, mvu, 74, 5, fum, 2g, sj0, rh, rh, d10, tda, cib, itx, 2t, k, cr6, b6n, uf, ds, la, 4pt, zqz, p, 4, o2q, 7fg, 7, 72, l, d, n, su, 12, x, wfc, s9, tc7, p9e, f, r, yi, gzs, t, kop, cj, 9, f, k, 4v, 97, k, 3cp, j, h, 79, wd, 6u, 5, bib, gt, ei2, au, 1d, c, omy, i4z, jo, j, rz, 9e, c, v, pq, rni, u4, e, hp, cs, 05, utn, u, 07, o, j, zx, y7j, u6g, 9e, if, s8, 2a, s, w2h, q, zq, h, 1q9, gz, k, bwm, w, m1, r, 29, 1g, 2yo, 4i, l, 1, ql, kr, pbw, 7, o, g, 6g8, jx, 3, gt, 64h, j1, y5, un, ig, 1, x4, 3, vxk, ul, r, i, e, 9pr, wy, tz, j, t5, 0fx, p, c5o, ibm, 2, s, xxl, p3, x36, h, tp, dg7, bl4, 00, b, s4, cs, qd, 14c, y5, d, ax, 5t, v63, yta, rn, gcq, rug, qh, 2, l, d, 2, nu, 9oh, m2g, 7, 3y1, a, u, 05, q, a2, f, d, 3s, q0, b8, cyb, xwu, n, 8i, uc, m0, g, 8vj, ipd, mu, vou, o5, e, mk, p, d2, i, a1, c, hje, 0k, t9t, 7, zs, m9, ak, z, ro, v3, vp, s, l9, f, mu3, y, rb6, 62q, 8, 5oo, 90f, 6yj, 5b, q12, 1pa, mi, ft, 455, nd, wn, i, zl2, wb, 1, g1x, o8q, b6, s8, t3, 8, 1xi, 5of, 8, o, 1ti, dxf, 5v, o, u7y, sf, rf2, s0, Dorastanie to wyzwanie – OPIRPU

Dorastanie to wyzwanie

Adolescencja, bo tak specjaliści nazywają okres dorastania, zaczyna się zwykle w 11. roku życia. Choć do tej pory uważano, że dojrzewanie kończy się ok. 20. roku życia, badania prowadzone w ostatnich latach dowodzą, że mózg pełną dojrzałość osiąga dopiero w okolicach 24/25. roku życia.

Rozgrywka hormonów

Aktywność hormonów płciowych uruchomiona przez przysadkę mózgową i układ rozrodczy wywołuje prawdziwą rewolucję. Ciało ulega przeobrażeniu nabierając dojrzałych, kobiecych lub męskich, cech płciowych. Szereg zmian związanych z osiąganiem dojrzałości płciowej (w tym przyrost tkanki tłuszczowej w przypadku dziewcząt, młodzieńczy trądzik) może wywoływać bardzo mieszane odczucia i sprawiać, że nie do końca czujemy się w swoim ciele „jak u siebie”. Potrzeba trochę czasu, żeby oswoić się ze zmianami.

Postrzyżyny mózgu

Podczas gdy ciało nabiera dojrzałych cech płciowych, mózg w okresie dojrzewania przechodzi gruntowne porządki. Celem zachodzących wówczas w nim procesów jest zwiększenie  jego wydajności, co sprowadza się do usprawnienia szybkości komunikacji między komórkami nerwowymi oraz zbudowania dojrzałego systemu motywacyjnego, zdolnego do kierowania swoim zachowaniem i działaniem w dorosłości. W efekcie rozwijają się tzw. wyższe funkcje poznawcze, w tym krytyczne myślenie, pamięć, wyobraźnia. Tym, co przyczynia się do usprawnienia pracy mózgu w przypadku nastolatka jest nie tylko powiększanie się pewnych struktur, ale i – paradoksalnie –  w przypadku połączeń międzykomórkowych – ich redukowanie. Te połączenia międzyneuronalne, które do tej pory były mniej wykorzystywane, są eliminowane poprzez ich przycinane. Przypomina to gruntowane sprzątanie albo przycinanie gałęzi, dzięki czemu te silniejsze z nich mogą się lepiej rozwijać i stawać się mocniejsze. Dotyczy to szczególnie struktur odpowiedzialnych za kontrolę zachowania, myślenie, przeżywanie emocji, motywację, uczenie się. Proces redukowania połączeń synaptycznych, tak jak proces powiększania się różnych struktur w mózgu, nie przebiega we wszystkich obszarach jednocześnie, co wprowadza pewną – choć czasową – nierównowagę sił pomiędzy nimi.

Dlaczego młodzi ludzie bywają nierozsądni?

Częścią mózgu, która w największym stopniu w okresie dorastania odpowiada za zachowanie, jest układ limbiczny. To właśnie w nim wytwarza się pobudzenie i motywacja do zrobienia lub zaniechania czegoś. Układ limbiczny tworzą ośrodki korowe (czyli te, które odpowiadają za planowanie, myślenie i racjonalne podejmowanie decyzji – kora mózgowa, w tym kora przedczołowa) i podkorowe (czyli te, które wiążą się z pobudzeniem i przeżywaniem emocji – w tym hipokamp, ciało migdałowate, ciało prążkowane, podwzgórze, jądra pnia mózgu). W okresie dorastania podkorowe struktury układu limbicznego – ciało migdałowate i hipokamp stosunkowo szybko osiągają swoją dojrzałość. Oba obszary odpowiadają m.in. za przeżywanie emocji. Niedostatecznie jeszcze jednak utorowane połączenia między strukturami podkorowymi i korowymi utrudniają komunikację pomiędzy tymi obszarami i w efekcie – adekwatną ocenę wartości spodziewanych przeżyć, czyli przyjemności (nagrody) oraz przykrości (kary). Potencjalnie ekscytujące doświadczenia są  wyolbrzymiane (za co odpowiadają ośrodki podkorowe), podczas gdy ewentualne zagrożenia – niedoszacowane (za co odpowiadają ośrodki korowe). W przypadku chłopców produkowany wówczas testosteron dodatkowo aktywuje ciało prążkowane. To powoduje, że z większą niecierpliwością wyczekują nagrody (przyjemności), z której jednocześnie krócej się cieszą. Mogą być bardziej skłonni niż dziewczyny do szukania coraz to silniejszych wrażeń, w tym do zachowań ryzykownych.

I notorycznie zmęczeni?

Z szeregu zmian pojawiających się w okresie dorastania warto wspomnieć o pojawiającej się wówczas zmianie rytmu dobowego i wynikających z niej konsekwencji. U adolescentów wyrzut melatoniny regulującej zasypianie następuje ok. godz. 23.00, co przekłada się na późne chodzenie spać i niewysypianie się. W efekcie nastolatki mogą doświadczać w ciągu dnia rozdrażnienia lub niechęci do robienia czegokolwiek, które są  właśnie następstwem braku dostatecznej ilości snu (optymalnie ok 9 godzin). Zdaniem specjalistów również ta z pozoru banalna sprawa może skłaniać nastolatków do odreagowywania nagromadzonego napięcia w zachowaniach ryzykownych.

za Krajowym Biurem Przeciwdziałania Narkomanii K,B,

Źródła:

Carpenter L. (2017). Revealed: the science behind teenage laziness, w: “The Telegraph”, 1. 07. 2017, [http://www.telegraph.co.uk/news/science/science-news/11410483/Revealed-the-science-behind-teenage-laziness.html

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *